کارتاپ

توضیحات

کارتاپ (Cartap) یک حشره‌کش سیستمیک با خاصیت تماسی و گوارشی از گروه نریستوکسیـن آنالوگ‌ها (Nereistoxin analogues) است که به‌طور گسترده برای کنترل آفات جونده، به‌ویژه لارو پروانه‌ها، در محصولات زراعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ترکیب به‌عنوان یک حشره‌کش با مکانیسم اثر متفاوت نسبت به بسیاری از سموم رایج شناخته می‌شود. کارتاپ دارای خاصیت سیستمیک محدود و همچنین اثر ترانس‌لامینار است، به این معنا که پس از مصرف می‌تواند تا حدی در بافت گیاه نفوذ کرده و آفات تغذیه‌کننده از بافت گیاه را تحت تأثیر قرار دهد. این ویژگی باعث افزایش کارایی آن در کنترل لاروهایی می‌شود که در داخل بافت گیاه یا در سطح زیرین برگ فعالیت دارند. این سم معمولاً در فرمولاسیون‌ G (گرانول) عرضه می‌شود. در ایران، کارتاپ در برخی محصولات مهم به‌ویژه برنج برای کنترل آفات کلیدی ثبت شده است.

مکانیسم اثر کارتاپ

کارتاپ بر سیستم عصبی حشرات تأثیر گذاشته و با مهار گیرنده‌های نیکوتینی استیل‌کولین (nAChRs) عمل می‌کند، اما مکانیسم آن با نئونیکوتینوئیدها متفاوت است. این ترکیب باعث مسدود شدن انتقال پیام عصبی در محل اتصال عصب و عضله (Neuromuscular junction) شده و در نتیجه منجر به فلج و مرگ حشره می‌شود. در واقع، کارتاپ با ایجاد اختلال در عملکرد طبیعی انتقال‌دهنده‌های عصبی، مانع از انقباض طبیعی عضلات شده و موجب بی‌حرکتی آفت می‌گردد.

کاربردها و آفات هدف کارتاپ

کارتاپ عمدتاً برای کنترل آفات جونده، به‌ویژه لاروهای پروانه‌ها، استفاده می‌شود.

آفات هدف کارتاپ :

کرم ساقه‌خوار برنج

محصولات هدف کارتاپ :

برنج: کنترل کرم ساقه‌خوار

روش مصرف کارتاپ :

کارتاپ معمولاً به‌صورت گرانول‌پاشی در شالیزار‌های برنج استفاده می‌شود. بهترین زمان مصرف زمانی است که لاروها در مراحل اولیه رشد باشند، زیرا حساسیت آن‌ها در این مرحله بیشتر است.

گروه مقاومت (IRAC) و مدیریت مقاومت

کارتاپ در طبقه‌بندی IRAC در گروه 14 (Nereistoxin analogues) قرار دارد. به‌دلیل مکانیسم اثر متفاوت، این ترکیب گزینه مناسبی برای تناوب با سایر حشره‌کش‌ها در برنامه‌های مدیریت مقاومت است. با این حال، در صورت مصرف مکرر، احتمال بروز مقاومت وجود دارد.

راهبردهای مدیریت مقاومت:

• تناوب با حشره‌کش‌های با مکانیسم متفاوت
• اجتناب از مصرف مکرر در یک فصل
• استفاده در مراحل حساس آفت
• رعایت دز توصیه‌شده
• استفاده در چارچوب IPM

مدیریت صحیح مصرف باعث حفظ کارایی این ترکیب در بلندمدت می‌شود.

موارد ثبت شده در ایران (حفظ نباتات)

بر اساس فهرست سموم مجاز کشور، کارتاپ در برخی محصولات برای کنترل آفات جونده ثبت شده است.

نمونه کاربردهای ثبت‌شده:

برنج: کنترل کرم ساقه‌خوار

ویژگی‌های مصرف:

نوع کاربرد: گرانول پاشی در مزرعه

فرمولاسیون‌های رایج: G

زمان مصرف: مراحل اولیه لاروی

برای تعیین دقیق دز مصرف، فاصله تا برداشت (PHI) و تعداد دفعات کاربرد، مراجعه به برچسب رسمی سم ضروری است.

مزایا، محدودیت‌ها و نکات ایمنی

مزایا:

• اثر مناسب بر لاروهای پروانه‌ای
• مناسب برای تناوب سموم
• مکانیسم اثر متفاوت نسبت به بسیاری از حشره‌کش‌ها
• اثر تماسی و گوارشی
• نفوذ نسبی در بافت گیاه (ترانس‌لامینار)
• مناسب برای برنامه‌های مدیریت مقاومت
• کارایی مناسب در شرایط مرطوب (مانند شالیزارها)

محدودیت‌ها و نکات ایمنی:

• اثر محدود بر حشرات بالغ
• احتمال بروز مقاومت
• سمیت برای برخی موجودات آبزی
• نیاز به زمان‌بندی دقیق مصرف

نکات ایمنی کاربرد:

• استفاده از تجهیزات حفاظت فردی
• جلوگیری از آلودگی منابع آب
• عدم مصرف بی‌رویه
• نگهداری در شرایط ایمن

در شالیزارها باید به‌ویژه از ورود سم به منابع آبی طبیعی جلوگیری شود.

جمع‌بندی

کارتاپ یک حشره‌کش از گروه نریستوکسیـن آنالوگ‌ها است که با اثر بر سیستم عصبی و ایجاد اختلال در انتقال پیام عصبی، موجب فلج و مرگ آفات می‌شود. این ترکیب به‌ویژه در کنترل لاروهای پروانه‌ای مانند کرم ساقه‌خوار برنج اهمیت دارد. به‌دلیل مکانیسم اثر متفاوت، کارتاپ گزینه مناسبی در برنامه‌های مدیریت مقاومت محسوب می‌شود. با این حال، استفاده از آن باید هدفمند، در زمان مناسب و در چارچوب مدیریت تلفیقی آفات انجام شود تا حداکثر کارایی حاصل گردد و اثرات زیست‌محیطی به حداقل برسد.