توضیحات
فوزالن (Phosalone) یک حشرهکش غیرسیستمیک از گروه ارگانوفسفرهها (Organophosphates) است که با خاصیت تماسی و گوارشی برای کنترل طیف وسیعی از آفات در محصولات باغی و زراعی مورد استفاده قرار میگیرد. این ترکیب بهدلیل اثر نسبتا پایدار روی سطح گیاه و کارایی مناسب، بهویژه در باغات میوه، کاربرد داشته است. فوزالن خاصیت سیستمیک ندارد، اما دارای اثر تماسی قوی و نفوذ محدود در بافت گیاه است. این ویژگی باعث میشود که برای کنترل آفات سطحی مانند لاروها، شتهها و برخی کنهها مؤثر باشد. این سم معمولا در فرمولاسیون EC (امولسیون شونده) عرضه میشود. در ایران، فوزالن در برخی محصولات باغی برای کنترل آفات کلیدی ثبت شده است.
مکانیسم اثر فوزالن
فوزالن مانند سایر ارگانوفسفرهها با مهار آنزیم استیلکولیناستراز (Acetylcholinesterase) در سیستم عصبی حشرات عمل میکند. این آنزیم مسئول تجزیه ناقل عصبی استیلکولین در سیناپسها است. با مهار این آنزیم، استیلکولین در فضای سیناپسی تجمع یافته و موجب تحریک مداوم نورونها، اختلال در انتقال پیام عصبی، فلج و در نهایت مرگ آفت میشود.
کاربردها و آفات هدف فوزالن
فوزالن برای کنترل طیف وسیعی از آفات در محصولات مختلف استفاده میشود.
آفات هدف فوزالن :
- شتهها (Aphids)
- کرمها و لاروهای پروانهای
- کنهها (در برخی موارد)
- شپشکها
- آفات برگخوار
محصولات هدف فوزالن :
- درختان میوه (سیب، گلابی، هستهدارها): کنترل آفات برگی و مکنده
- سبزیجات و صیفیجات: کنترل برخی آفات عمومی
- محصولات زراعی: کنترل آفات سطحی
روش مصرف فوزالن :
این سم بهصورت محلولپاشی برگی استفاده میشود و بهدلیل غیرسیستمیک بودن، پوشش کامل سطح گیاه اهمیت زیادی دارد. بهترین زمان مصرف هنگام مشاهده آفت یا در مراحل اولیه آلودگی است.
گروه مقاومت (IRAC) و مدیریت مقاومت
فوزالن در طبقهبندی IRAC در گروه 1B (مهارکنندههای استیلکولیناستراز – ارگانوفسفرهها) قرار دارد. بهدلیل مصرف طولانیمدت این گروه، مقاومت در برخی آفات گزارش شده است.
راهبردهای مدیریت مقاومت:
- تناوب با سموم با مکانیسم متفاوت
- اجتناب از مصرف مکرر
- رعایت دز توصیهشده
- استفاده در چارچوب IPM
- پایش جمعیت آفت
موارد ثبت شده در ایران (حفظ نباتات)
بر اساس فهرست سموم مجاز کشور، فوزالن در برخی محصولات برای کنترل آفات مختلف ثبت شده است.
نمونه کاربردهای ثبتشده:
- سوسک سياه گندم
- كرم سيب
- كرم به
- كرم آلو
- پسيل گلابی
- زنبور مغزخوار بادام
- زنبور گلابی
- زنبور گوجه
- سرخرطومی سيب و گلابی
- كرم خوشه خوار مو
- مگس جاليز
- مگس خربزه
- سوسک كلرادو سیب زمینی
- سرخرطومی برگ يونجه
- پسيل پسته (شيره خشک)
- زنجره پسته (شيره تر)
- پروانه پوستخوار پسته (كراش)
- پروانه های برگخوار پسته
- كک چغندر
- خرطوم كوتاه چغندر (آفت خال سياه)
- كرم برگخوار چغندرقند (كارادرينا)
- پرودنيا پنبه (برگخوار مصری)
- كرم قوزه ذرت
- شته های ذرت
- كرم ساقه خوار اروپايی ذرت
- كرم ساقه خوار سزاميا ذرت
- كرم برگخواركارادرينا ذرت
- كرم برگخوار ذرت
- كرم غنچه توتون (هليوتيس)
- كرم برگخوار آفتابگردان (كارادرينا)
- كرم غلاف خوار سويا
- سوسک برگخوار منداب کلزا
- زنبور برگخوار آتاليا کلزا
- سوسک گرده خوار کلزا
- مگس گلرنگ
- كرم قوزه گلرنگ
- زنجرک انبه
ویژگیهای مصرف:
نوع کاربرد: محلولپاشی برگی
فرمولاسیون: EC
زمان مصرف: شروع آلودگی
برای تعیین دقیق دز مصرف، فاصله تا برداشت (PHI) و تعداد دفعات کاربرد، مراجعه به برچسب رسمی سم ضروری است.
مزایا، محدودیتها و نکات ایمنی
مزایا:
- اثر سریع
- طیف اثر نسبتاً گسترده
- کارایی مناسب در باغات
- پایداری نسبی
- اثر تماسی و گوارشی قوی
- طیف اثر نسبتا گسترده
- پایداری نسبی روی سطح گیاه
- کارایی مناسب در باغات
محدودیتها و نکات ایمنی:
- سمیت بالا برای انسان و موجودات غیرهدف
- اثر منفی بر حشرات مفید
- عدم سیستمیک بودن
- احتمال بروز مقاومت
نکات ایمنی کاربرد:
- استفاده از تجهیزات حفاظت فردی
- جلوگیری از تماس مستقیم
- عدم مصرف در زمان گلدهی
- جلوگیری از آلودگی منابع آب
- رعایت فاصله تا برداشت
این ترکیب برای زنبورعسل و موجودات آبزی سمی است و باید با احتیاط مصرف شود.
پادزهر: آتروپین- 2 PAM
جمعبندی
فوزالن یک حشرهکش ارگانوفسفره با اثر تماسی و گوارشی است که از طریق مهار آنزیم استیلکولیناستراز موجب اختلال در سیستم عصبی و مرگ آفات میشود. این ترکیب بهدلیل اثر سریع و طیف اثر مناسب، در کنترل آفات باغی کاربرد داشته است. با این حال، بهدلیل سمیت بالا و خطر بروز مقاومت، استفاده از آن باید محدود، هدفمند و در چارچوب مدیریت تلفیقی آفات انجام شود.

علی امیری –
عالیه