مالاتیون

توضیحات

مالاتیون (Malathion) یک حشره‌کش غیرسیستمیک از گروه ارگانوفسفات‌ها (Organophosphates) است که با خاصیت تماسی، گوارشی و تا حدی تدخینی برای کنترل طیف وسیعی از آفات در کشاورزی، بهداشت عمومی و انبارها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ترکیب از سموم قدیمی اما پرکاربرد محسوب می‌شود که به‌دلیل اثربخشی مناسب و نسبت سمیت کمتر برای پستانداران در مقایسه با برخی ارگانوفسفات‌های دیگر، جایگاه خاصی در کنترل آفات داشته است. مالاتیون خاصیت سیستمیک ندارد، اما دارای اثر تماسی قوی و اثر باقی‌مانده نسبتاً محدود روی سطح گیاه است. همچنین به‌دلیل فشار بخار متوسط، می‌تواند تا حدی خاصیت تدخینی از خود نشان دهد. این سم معمولاً در فرمولاسیون‌ EC (امولسیون شونده) عرضه می‌شود. در ایران، مالاتیون در برخی محصولات زراعی و همچنین در برنامه‌های کنترل حشرات بهداشتی ثبت شده است.

مکانیسم اثر مالاتیون

مالاتیون با مهار آنزیم استیل‌کولین‌استراز (Acetylcholinesterase) در سیستم عصبی حشرات عمل می‌کند. این آنزیم مسئول تجزیه ناقل عصبی استیل‌کولین در سیناپس‌ها است. با مهار این آنزیم، استیل‌کولین در فضای سیناپسی تجمع یافته و موجب تحریک مداوم نورون‌ها، اختلال در انتقال پیام عصبی، فلج و در نهایت مرگ حشره می‌شود. در بدن حشرات، مالاتیون به فرم فعال‌تری به نام malaoxon تبدیل می‌شود که سمیت بیشتری دارد.

کاربردها و آفات هدف مالاتیون

مالاتیون برای کنترل طیف وسیعی از آفات در شرایط مختلف استفاده می‌شود.

آفات هدف مالاتیون :

• شته‌ها (Aphids)
• تریپس‌ها (Thrips spp.)
• مگس‌ها و پشه‌ها
• سفیدبالک‌ها
• شپشک‌ها (در برخی موارد)
• حشرات انباری

محصولات و محیط‌های هدف مالاتیون :

• سبزیجات و صیفی‌جات: کنترل آفات مکنده
• درختان میوه: کنترل آفات سطحی
• انبارها: کنترل آفات انباری

روش مصرف مالاتیون :

• محلول‌پاشی برگی در محصولات کشاورزی

به‌دلیل غیرسیستمیک بودن، پوشش کامل سطح گیاه اهمیت زیادی دارد.

گروه مقاومت (IRAC) و مدیریت مقاومت

مالاتیون در طبقه‌بندی IRAC در گروه 1B (مهارکننده‌های استیل‌کولین‌استراز – ارگانوفسفات‌ها) قرار دارد. به‌دلیل استفاده طولانی‌مدت، مقاومت در برخی آفات نسبت به این ترکیب گزارش شده است.

راهبردهای مدیریت مقاومت:

• تناوب با حشره‌کش‌های با مکانیسم متفاوت
• اجتناب از مصرف مکرر
• استفاده در دز توصیه‌شده
• ترکیب با روش‌های غیرشیمیایی
• پایش جمعیت آفت

مدیریت صحیح مصرف برای حفظ کارایی ضروری است.

موارد ثبت شده در ایران (حفظ نباتات)

بر اساس فهرست سموم مجاز کشور، مالاتیون در برخی کاربردهای کشاورزی و بهداشتی ثبت شده است.

کاربردهای ثبت‌شده برای مالاتیون :

• کنترل طیف وسیعی از ملخ‌ها و ملخ‌های درختی غلات
• شته روسی گندم
• شته معمولی گندم
• كرم سبز برگخوار برنج
• كرم برگخوار تك نقطه ای
• ليسه درختان ميوه
• ليسه سيب
• شته سبز سيب
• شته خونی سيب
• شته سبز هلو
• شته خالدار هلو
• مگس گيلاس
• تريپس های مو
• تريپس پياز
• عسلک جاليز
• سفيدبالک گلخانه
• مگس جاليز
• مگس خربزه
• تريپس پياز
• ملخ پلی ساركوس سبزی و جالیز
• ملخ شکم بادمجانی سبزی و جالیز
• سرخرطومی برگ يونجه
• انواع شپشک‌ها و سپردار‌های مرکبات
• شته های مرکبات
• مگس ميوه مديترانه ای همراه پروتئین هیدرولیزات
• زنجرک خرما
• كرم ميوه خوار خرما
• شپشک سفيد خرما
• شپشک شفاف خرما
• پسيل زيتون
• مگس زيتون همراه پروتئین هیدرولیزات
• شب پره های چوبخوار زيتون همراه روغن‌های معدنی
• شپشک های آردآلود چای
• كک چغندر
• مگس چغندرقند
• ملخ آسيايي نیشکر
• مگس لوبيا سویا
• زنبور برگخوار آتاليا کلزا
• كک كلزا
• سن بذرخوار كلزا
• شته هاي سوزني برگان
• شته تاولی صنوبر
• شته رز
• شته داوودی
• آفات انباری غلات(گندم، جو، برنج و ذرت)
• آفات انباری مشتقات غلات: آرد، بلغور، سبوس، جو پوست كنده
• آفات انباری حبوبات، لوبيا، نخود، ماش، باقلا، نخودفرنگي
• آفات انباری خشكبار، پسته، خرما، بادام، گردو، كشمش، برگه ها، انجير

ویژگی‌های مصرف:

نوع کاربرد: محلول‌پاشی

فرمولاسیون‌های رایج: EC

زمان مصرف: در زمان حضور آفت

برای تعیین دقیق دز مصرف، فاصله تا برداشت (PHI) و شرایط کاربرد، مراجعه به برچسب رسمی سم ضروری است.

مزایا، محدودیت‌ها و نکات ایمنی

مزایا:

• کارایی مناسب
• طیف اثر گسترده
• سمیت کمتر نسبت به برخی ارگانوفسفات‌ها
• اثر تماسی و گوارشی مناسب
• کاربرد در کشاورزی و بهداشت عمومی
• قابلیت استفاده در کنترل آفات انباری و خانگی

محدودیت‌ها و نکات ایمنی:

• سمیت برای انسان در دزهای بالا
• اثر منفی بر حشرات مفید
• پایداری کم در محیط (تجزیه نسبتا سریع)
• احتمال بروز مقاومت

نکات ایمنی کاربرد:

• استفاده از تجهیزات حفاظت فردی
• جلوگیری از تماس مستقیم
• عدم مصرف در زمان گلدهی
• جلوگیری از آلودگی منابع آب
• رعایت فاصله تا برداشت

مالاتیون برای زنبورعسل سمی است و باید با احتیاط مصرف شود.

پادزهر: پادزهر سم مالاتیون آتروپین 2pamcl، 2pam m می­باشد.

جمع‌بندی

مالاتیون یک حشره‌کش ارگانوفسفات‌ها با اثر تماسی و گوارشی است که از طریق مهار آنزیم استیل‌کولین‌استراز موجب اختلال در سیستم عصبی و مرگ آفات می‌شود. این ترکیب به‌دلیل طیف اثر گسترده و کاربردهای متنوع، یکی از سموم مهم در کشاورزی و بهداشت عمومی محسوب می‌شود. با این حال، به‌دلیل سمیت و خطر بروز مقاومت، استفاده از آن باید محدود، هدفمند و در چارچوب مدیریت تلفیقی آفات انجام شود تا ضمن حفظ کارایی، خطرات زیست‌محیطی و بهداشتی کاهش یابد.