تبوفنوزاید چینی

توضیحات

تبوفنوزاید (Tebufenozide) یک حشره‌کش تنظیم‌کننده رشد (Insect Growth Regulator, IGR) از گروه دی‌آسیل‌هیدرازین‌ها (Diacylhydrazines) است که به‌طور اختصاصی برای کنترل لاروهای پروانه‌ها (Lepidoptera) مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ترکیب به‌عنوان یک تقلیدکننده هورمون پوست‌اندازی (Ecdysone agonist) عمل کرده و فرآیند رشد طبیعی حشرات را مختل می‌کند. تبوفنوزاید فاقد خاصیت سیستمیک واقعی است، اما دارای اثر تماسی و گوارشی بوده و تا حدی خاصیت ترانس‌لامینار دارد. این ویژگی باعث می‌شود که لاروهای تغذیه‌کننده از سطح برگ نیز در معرض سم قرار گیرند. این سم معمولا در فرمولاسیون SC (سوسپانسیون کنسانتره) عرضه می‌شود و به‌دلیل انتخاب‌پذیری بالا، به‌عنوان یکی از گزینه‌های مناسب در کشاورزی پایدار و برنامه‌های IPM شناخته می‌شود. در ایران، تبوفنوزاید در برخی محصولات برای کنترل آفات خاص ثبت شده است.

مکانیسم اثر تبوفنوزاید

تبوفنوزاید به‌عنوان یک آگونیست گیرنده‌های هورمون اکدایسون (Ecdysone receptor agonist) عمل می‌کند. این هورمون نقش کلیدی در تنظیم فرآیند پوست‌اندازی (Molting) و دگردیسی حشرات دارد. این ترکیب با تقلید اثر اکدایسون، باعث القای زودرس و غیرطبیعی فرآیند پوست‌اندازی می‌شود. در نتیجه، لاروها وارد مرحله پوست‌اندازی ناقص شده، قادر به تکمیل آن نیستند و در نهایت از بین می‌روند. همچنین، پس از مصرف، تغذیه لاروها به‌سرعت متوقف می‌شود و خسارت کاهش می‌یابد.

کاربردها و آفات هدف تبوفنوزاید

تبوفنوزاید به‌طور تخصصی برای کنترل لاروهای پروانه‌ها استفاده می‌شود.

آفات هدف تبوفنوزاید:

• کرم ساقه‌خوار برنج
• لارو پروانه‌ها (Lepidoptera larvae)
• کرم قوزه پنبه (Helicoverpa armigera)
• کرم برگ‌خوار
• آفات برگ‌خوار در درختان میوه
• برخی گونه‌های ابریشم‌باف (Leaf rollers)

محصولات هدف تبوفنوزاید:

• محصولات زراعی: کنترل آفات پروانه‌ای
• درختان میوه: کنترل آفات برگ‌خوار
• پنبه: کنترل کرم قوزه
• سبزیجات: کنترل لاروهای برگ‌خوار

روش مصرف تبوفنوزاید:

این سم به‌صورت محلول‌پاشی برگی استفاده می‌شود. بهترین زمان مصرف در مراحل اولیه لاروی است، زیرا لاروهای جوان حساسیت بیشتری دارند. اثر این ترکیب تدریجی است و مرگ آفت ممکن است چند روز طول بکشد، اما تغذیه سریعاً متوقف می‌شود.

گروه مقاومت (IRAC) و مدیریت مقاومت

تبوفنوزاید در طبقه‌بندی IRAC در گروه 18 (Ecdysone receptor agonists) قرار دارد. به‌دلیل مکانیسم اثر خاص، این ترکیب گزینه مناسبی برای تناوب با سایر حشره‌کش‌ها است.

راهبردهای مدیریت مقاومت:

• تناوب با سموم با مکانیسم متفاوت
• اجتناب از مصرف مکرر
• استفاده در مراحل حساس آفت
• رعایت دز توصیه‌شده
• استفاده در چارچوب IPM

مدیریت صحیح مصرف باعث حفظ کارایی این ترکیب در بلندمدت می‌شود.

موارد ثبت شده در ایران (حفظ نباتات)

بر اساس فهرست سموم مجاز کشور، تبوفنوزاید در برخی محصولات برای کنترل آفات پروانه‌ای ثبت شده است. از موارد ثبت شده برای آفت‌کش تبوفنوزاید SC 20% می‌توان به کنترل كرم ساقه خوار برنج (Chilo suppressalis) و اگروتيس (كرم های طوقه بر) (Agrotis segetum و Agrotis ipsilon) در حبوبات مانند نخود اشاره کرد.

ویژگی‌های مصرف:

نوع کاربرد: محلول‌پاشی برگی

فرمولاسیون: SC

زمان مصرف: مراحل اولیه لاروی

دوره کارنس: برای نخود 7 روز

برای تعیین دقیق دز مصرف، فاصله تا برداشت (PHI) و تعداد دفعات کاربرد، مراجعه به برچسب رسمی سم ضروری است.

مزایا محدودیت‌ها و نکات ایمنی

مزایا:

• سازگاری با دشمنان طبیعی
• اثر اختصاصی بر لاروهای پروانه‌ای
• مکانیسم اثر متفاوت (غیرعصبی)
• توقف سریع تغذیه
• ایمنی نسبی برای پستانداران
• مناسب برای برنامه‌های IPM
• کاهش فشار انتخابی برای مقاومت

محدودیت‌ها و نکات ایمنی:

• اثر محدود به لاروها
• عدم تاثیر بر حشرات بالغ
• اثر کند نسبت به سموم عصبی
• نیاز به زمان‌بندی دقیق

نکات ایمنی کاربرد:

• استفاده از تجهیزات حفاظت فردی
• جلوگیری از آلودگی منابع آب
• رعایت فاصله تا برداشت
• عدم مصرف بی‌رویه

این ترکیب به‌طور کلی خطر کمتری برای موجودات غیرهدف دارد، اما همچنان باید با دقت مصرف شود.

جمع‌بندی

تبوفنوزاید یک حشره‌کش تنظیم‌کننده رشد از گروه دی‌آسیل‌هیدرازین‌ها است که با تقلید هورمون اکدایسون، فرآیند پوست‌اندازی را مختل کرده و موجب مرگ لاروهای پروانه‌ای می‌شود. این ترکیب به‌دلیل انتخاب‌پذیری بالا و سازگاری با دشمنان طبیعی، یکی از گزینه‌های مهم در کشاورزی پایدار محسوب می‌شود. با این حال، برای دستیابی به حداکثر کارایی، باید در مراحل اولیه لاروی و در چارچوب مدیریت تلفیقی آفات استفاده شود.