اسپینوساد چینی

توضیحات

اسپینوساد (Spinosad) یک حشره‌کش با منشأ زیستی از گروه اسپینوسین‌ها (Spinosyns) است که از تخمیر باکتری خاکزی Saccharopolyspora  spinosa به‌دست می‌آید. این ترکیب شامل دو جزء فعال اصلی (Spinosyn A و Spinosyn D) بوده و به‌دلیل کارایی بالا، انتخاب‌پذیری نسبی و سازگاری با برنامه‌های مدیریت تلفیقی آفات (IPM)، به‌طور گسترده در کشاورزی مدرن مورد استفاده قرار می‌گیرد. فرمولاسیون SC 24% (سوسپانسیون کنسانتره) یکی از فرم‌های رایج این سم است که به‌دلیل پایداری مناسب، پخش یکنواخت و سهولت کاربرد، در بسیاری از برنامه‌های سم‌پاشی توصیه می‌شود. اسپینوساد خاصیت سیستمیک واقعی ندارد، اما دارای اثر تماسی و گوارشی قوی است و همچنین تا حدی اثر ترانس‌لامینار دارد. این آفت‌کش در تمامی مراحل رشد حشره شامل لارو، تخم و حشره بالغ موثر است. تخم‌ها مستقیما باید محلول پاشی شوند اما حشرات بالغ و لارو از طریق تماس با سطوح محلول‌پاشی شده از بین می‌روند. این ترکیب به‌ویژه برای کنترل لاروهای پروانه‌ای و برخی آفات دیگر مانند تریپس‌ها و مگس‌ها کاربرد دارد.

مکانیسم اثر اسپینوساد

اسپینوساد با تأثیر بر گیرنده‌های نیکوتینی استیل‌کولین (nAChRs) و تا حدی گیرنده‌های گابا (GABA) در سیستم عصبی حشرات عمل می‌کند، اما محل اتصال آن با نئونیکوتینوئیدها متفاوت است. این ترکیب موجب تحریک بیش‌ازحد سیستم عصبی، بروز حرکات غیرعادی، فلج و در نهایت مرگ حشره می‌شود. یکی از ویژگی‌های مهم آن، ایجاد تحریک عصبی سریع و توقف تغذیه در مدت کوتاهی پس از تماس یا مصرف است.

کاربردها و آفات هدف اسپینوساد

اسپینوساد برای کنترل طیف مشخصی از آفات، به‌ویژه آفات جونده و برخی مکنده‌ها استفاده می‌شود.

آفات هدف اسپینوساد:

لارو پروانه‌ها (Lepidoptera larvae)

تریپس‌ها (Thrips spp.)

مگس مینوز (Leaf miners)

مگس میوه (در برخی کاربردها)

برخی سوسک‌ها

محصولات هدف اسپینوساد:

سبزیجات و صیفی‌جات (گوجه‌فرنگی، خیار، فلفل): کنترل تریپس و لاروها

درختان میوه: کنترل آفات جونده و مینوز

محصولات زراعی: کنترل لاروهای پروانه‌ای

گلخانه‌ها: کنترل تریپس و مینوز

روش مصرف اسپینوساد:

این سم به‌صورت محلول‌پاشی برگی استفاده می‌شود. به‌دلیل اثر تماسی و گوارشی، پوشش مناسب سطح گیاه اهمیت دارد. بهترین زمان مصرف در مراحل اولیه آلودگی و در سنین ابتدایی لاروی است.

گروه مقاومت (IRAC) و مدیریت مقاومت

اسپینوساد در طبقه‌بندی IRAC در گروه 5 (Nicotinic acetylcholine receptor allosteric modulators) قرار دارد. به‌دلیل مکانیسم اثر خاص، این ترکیب گزینه مناسبی برای تناوب با سایر سموم است، اما در صورت مصرف مکرر، مقاومت در برخی آفات (به‌ویژه تریپس‌ها) گزارش شده است.

راهبردهای مدیریت مقاومت:

• تناوب با حشره‌کش‌های با مکانیسم متفاوت
• اجتناب از مصرف پی‌درپی
• استفاده در آستانه اقتصادی
• رعایت دز توصیه‌شده
• استفاده در چارچوب IPM

مدیریت صحیح مصرف برای حفظ کارایی ضروری است.

موارد ثبت شده در ایران (حفظ نباتات)

بر اساس فهرست سموم مجاز کشور، اسپینوساد در محصولات مختلف برای کنترل آفات خاص ثبت شده است.

از موارد ثبت شده برای این آفت‌کش با فرمولاسیون SC 24% می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• كرم خوشه خوار مو
• مگس جاليز
• مگس خربزه
• تريپس پياز
• كرم ميوه خوار گوجه فرنگی
• بيد گوجه فرنگی
• سوسک كلرادو
• كرم برگخوار چغندرقند (كارادرينا)
• كرم قوزه پنبه
• كرم قوزه کنجد
• سوسک ريز غلات (آفات انباری)
• انواع شپشه‌های آرد (آفات انباری)
• سوسک‌های فرآورده‌های انباری حبوبات (آفات انباری)
• شب‌پره‌های خشکبار (آفات انباری)

ویژگی‌های مصرف:

نوع کاربرد: محلول‌پاشی برگی

فرمولاسیون: SC 24%

زمان مصرف: شروع آلودگی

دوره کارنس: برای انگور 14 روز و برای گوجه فرنگی 3 روز

برای تعیین دقیق دز مصرف، فاصله تا برداشت (PHI) و تعداد دفعات مصرف، مراجعه به برچسب رسمی سم ضروری است.

مزایا محدودیت‌ها و نکات ایمنی

مزایا:

• اثر انتخابی نسبت به بسیاری از آفات
• سازگاری نسبی با دشمنان طبیعی
• مناسب برای IPM
• منشأ زیستی و سازگاری نسبی با محیط زیست
• اثر قوی بر لاروهای پروانه‌ای
• کارایی بالا در دز پایین
• اثر تماسی و گوارشی همزمان
• فرمولاسیون SC با پخش یکنواخت

محدودیت‌ها و نکات ایمنی:

• اثر محدود بر برخی آفات مکنده
• احتمال بروز مقاومت
• حساسیت به نور (تجزیه در نور شدید)
• نیاز به پوشش مناسب

نکات ایمنی کاربرد:

• استفاده از تجهیزات حفاظت فردی
• عدم مصرف در زمان گلدهی (به‌دلیل سمیت برای زنبورها در زمان تماس مستقیم)
• جلوگیری از آلودگی منابع آب
• رعایت فاصله تا برداشت

در صورت استفاده صحیح، این ترکیب نسبت به بسیاری از سموم شیمیایی، خطر کمتری برای محیط زیست دارد.

جمع‌بندی

اسپینوساد SC 24% یک حشره‌کش زیستی با اثر تماسی و گوارشی از گروه اسپینوسین‌ها (Spinosyns) است که با تأثیر بر سیستم عصبی، موجب تحریک بیش‌ازحد، فلج و مرگ آفات می‌شود. این ترکیب به‌دلیل منشأ طبیعی، کارایی بالا و سازگاری نسبی با دشمنان طبیعی، یکی از گزینه‌های مهم در کشاورزی پایدار محسوب می‌شود. با این حال، برای جلوگیری از بروز مقاومت و حفظ اثربخشی، استفاده از آن باید به‌صورت هدفمند و در چارچوب مدیریت تلفیقی آفات انجام شود.